حامیان ایران در جنگ

دو کشور سوریه و لیبی به دلایل زیر از ایران در مقابل عراق حمایت کردند:

کشور سوریه قسمتی از سرزمینش را در جنگ با اسرائیل از دست داده بود و خواهان خروج بدون شرط اسرائیل از بلندیهای جولان و مخالف سازش و مذاکره با این کشور بوده و هست. سوریه به اتفاق برخی از کشورهای عربی، جبهه پایداری اعراب در مقابل اسرائیل را تشکیل دادند. ایران نیز بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، صراحتاً مخالفت خود را با سیاستهای اسرائیل اعلام کرد و بر اساس قانون اساسی، خود را متعهد به دفاع از حقوق مسلمانان در کلیه نقاط جهان از جمله حقوق مسلمانان سوریه، فلسطین و لبنان در مقابل اسرائیل میدانست که این قرابت دیدگاههای سوریه و ایران خود به خود باعث نزدیکی دو کشور در مقابل اسرائیل شد.
اما چرا سوریه از عراق حمایت نکرد؟ علت آن این است که عراق و سوریه به لحاظ ایدئولوژیک با هم تعارض داشتند؛ حزب بعث سوریه و حزب بعث عراق هر کدام داعیه رهبری جهان عرب را داشتند و وجود رقیب را غیرقابل تحمل میدانستند. بنابراین وجود تضاد ایدئولوژیک بین سوریه و عراق و اشتراک نظر ایران و سوریه در مقابل اسرائیل باعث شده بود سوریه از ایران در مقابل عراق حمایت کند و در مقابل آن، حمایت ایران را در قبال اسرائیل کسب نماید. طبعاً اگر سوریه از ایران در مقابل عراق حمایت نمیکرد به احتمال زیاد به دلیل آنکه اکثر کشورهای قدرتمند عرب حاضر به مذاکره با اسرائیل بودند، سوریه در موازنة قوا در قبال اسرائیل بازنده میشد و نمیتوانست اسرائیل را مجبور نماید که به خواستههایش تن در دهد.
پس از امضای معاهدة کمپدیوید بین مصر و اسرائیل و رانده شدن مصر از کشورهای رادیکال عربی، لیبی به همراه سوریه و الجزایر گروه جبهه پایداری اعراب را تشکیل دادند و مخالف مذاکرات صلح اعراب و اسرائیل بودند. ایران نیز ضمن حمایت کامل خود از این جبهه، به همراه این کشورها مخالفت خود را با سازش و مذاکره با اسرائیل اعلام کرد. از طرفی، لیبی و عراق هر دو به دنبال آن بودند که با تمسک به مسئلة فلسطین، رهبری جهان عرب را بهدست آورند و به همین دلیل نمیتوانستند همدیگر را تحمل نمایند و از این نظر با هم تعارض داشتند، لذا وجود سازگاری منافع بین لیبی و ایران و تعارض منافع بین لیبی و عراق سبب شد که لیبی نیز چون سوریه در جنگ از ایران حمایت بکند.

دو کشور سوریه و لیبی اغلب در زمینة سیاسی از ایران حمایت میکردند. این دو کشور ابتدا در کنفرانس سران عرب ـ که چند ماه قبل از آغاز جنگ در جده تشکیل شده بود و در آن کشورهای عربی درباره اختلافات مرزی ایران و عراق جانب عراق را گرفته بودند ـ از ایران حمایت نمودند.
سوریه و لیبی پس از آغاز جنگ نیز حملة عراق را به شدت محکوم کردند. این دو کشور در قالب سازمانهای بینالمللی همچون سازمان کنفرانس اسلامی، اغلب جانب ایران را میu200dگرفتند و از ایران دفاع میکردند.
سوریه، در جریان جنگ عراق و ایران، در زمانی که عراق برای صدور نفت خود، به خط لولة نفتییی که از سوریه میگذشت احتیاج مبرم داشت، اقدام به قطع جریان نفت عراق از این مسیر کرد. این عمل به دلیل کاستن بخش مهمی از درآمد ارزی عراق، کمک شایانی به ایران بود. البته با این اقدام درآمدی که سوریه از این طریق کسب میکرد قطع شد، که ایران آن را جبران کرد.
علاوه براین، از جنبة تسلیحاتی، سوریه و لیبی در بعضی مواقع، برخی تسلیحات عمدتاً روسی به ایران واگذار کردهاند که از این نظر برای ایران بسیار حائز اهمیت بوده است.

هیچ یک از کشورهای همسایة ایران یعنی ترکیه، اتحاد جماهیر شوروی سابق، افغانستان، پاکستان، عمان، امارات متحدة عربی، قطر، بحرین، عربستان و کویت در جنگ از ایران حمایت نکردند. ترکیه و پاکستان با اعلام سیاست بیطرفی، در بعضی مواقع سعی میکردند نقش میانجی را بین ایران و عراق ایفا نمایند. کشورهای حاشیة جنوبی خلیجفارس در عمل از عراق حمایت نظامی، سیاسی و اقتصادی میکردند. افغانستان نیز به علت جنگ داخلی نه تنها توان آن را نداشت که از ایران حمایت کند، بلکه نیروهای دولتی افغانستان گاهی با تحرکات مرزی و ایذایی، مشکلاتی برای نیروهای مرزی ایران ایجاد میکردند. اتحاد جماهیر شوروی سابق نیز در آغاز جنگ سیاست بیطرفی را انتخاب کرد، ولی در بیشتر دوران جنگ از عراق حمایت سیاسی و به ویژه حمایت نظامی و تسلیحاتی میکرد. البته گفته میشود این کشور در آغاز جنگ عراق علیه ایران، آمادگی خود را برای ارسال تجهیزات نظامی به ایران اعلام کرد، اما از آنجایی که یکی از شعارهای انقلاب اسلامی شعار نه شرقی، نه غربی بود، ایران به این واکنش شوروی پاسخ منفی داد. در دوران جنگ هرگاه شوروی با مشاهدة برتری نیروهای ایران در جبههها، احتمال پیروزی ایران را میداد. و خطر اضمحلال عراق را حس میکرد، تجهیزات نظامی خود را به عراق ارسال مینمود. اصلیترین تأمین کننده تسلیحات و تجهیزات نظامی عراق در طول جنگ با ایران، شوروی بود.
در مجموع میتوان گفت هیچ یک از کشورهای همسایه نه تنها از ایران حمایت نکردند، بلکه بیشتر از عراق جانبداری میکردند و حداکثر کمک برخی از این کشورها به ایران، اعلام بیطرفی بود.